بایگانی

 
No Image
شعر (سروده های محلی) لایزنگان داراب

سروده¬های محلی گویش لایزنگانی   (حتماً نظرات و پیشنهادات خود را بگویید)

تعداد دوبیتی های شاعران لای زنگانی به نسبت زیاد است و در این فضا مجال بیان همه ی آن ها نیست. تعداد دوبیتی هایی که من توانستم به کمک دوستان در این گویش، گردآورم متجاوز از سیصد دوبیتی است. البته منهای دوبیتی های شاعران حال حاضر مثل آقای محمد حسن باقری، آقای صمد روحبخش و … . این دوبیتی ها نشان دهنده ی گوشه هایی از باورها، مسائل روزمره ی مردم، حوادث طبیعی و غیر طبیعی، برخی از ویژگی های زبانی و … هستند که بررسی همه جانبه ی آن ها ملزم به صرف وقت و دقتی طولانی تر است. اگر خدا بخواهد به زودی کتابی در این زمینه چاپ خواهد شد که در آن به گردآوری، بررسی و شرح گزیده ای از دوبیتی های سرایندگان لای زنگانی پرداخته ام.

دسته بندی مطلب

با توجه به سُروده¬های این گویش که توسط نگارنده¬ی این مطلب (حسن رنجبر) گردآوری شده است، می¬توان این سروده¬ها را از نظر زبانی به دو دسته تقسیم کرد:
الف-سُروده¬هایی که بر پایه¬ی زبان فارسی رسمی سروده شده¬اند.

مانند:
۱-شهرو(مادر غلامعلی شریفی)
ملخ همچون تشی بود کز هوا رِخت
به یال و یقه ی بیچاره ها رِخت
نَفسُّم آخر و سینِیْ گُدارُم
بُرُم که بر گُلُی برفدون ما رِخت
واژه ها:
تشی(taš-i): آتشی. رِخت(rext): ریخت. سینِیْ گُدارُم(si:ne-y goδâ:r-om): در سربالایی هستم. گُلُی(gol-o-y): گلهایِ. برفدون(barf-dun): نام منطقه ای در لای زنگان.
۲-فروزان
لبت قِیطون و دنّون اُسُّغونه
دو ابروت همچنون تیر و کمونه
زدی تیری به رویْ سینه ی فروزان
که تا روز قیامت وانُشونه
واژه ها:
قیتون(qeytun): نخی که از برش های باریک پوست گوسفند به دست می آید. اینجا نازکی و طراوت مورد نظر است. دنّون(dannun): دندان. اُسُّغونه(ossoγu:n-e): استخوان است. وانُشونه(vâ:-nošun-e): آشکار است، همچنان به پا ایستاده است.
۳-حسن صَفر
که دیگُم دیزیه، ظرفُم حَصینه
لُواسُم آسمون، فرشُم زمینه
که روز مُفلسی از کو نیا در
که دلبر با تکبر می نشینه
واژه ها:
لُواسُم(lovâ:s-om): لباسم. حَصین(hasin): ظرف سفالی. روز(ru:z): خورشید. کو(k:u): کوه.
۴- کل حسینِ احمدعلی(کل حسین منوچهری)
گل چار روزه و پَن روزه دارُم
نَوینونُم بشه که نومزه دارُم
اگه لطف خدا همراهیم کرد
بُرُم ای بار محنت واسپارُم
واژه ها:
گل چار روزه و پَن(pan) روزه: گلی که چهار پنج روز است که شکفته و باز شده است. منظور گل محمدی است که به دو شکلِ غنچه و گل باز، برداشت میشود. اگر گلی که شکفته میشود را تا چهار پنج روز نچینند، گلبرگ هایش میریزد. منظور این مصراع این است که حسابی سرم شلوغ است و اگر گلها را برداشت نکنم، از بین میروند. نَوینونُم بشه(navi:nun-om beš-e): نفرین است، الهی نمی دیدم. نومزه(numza): نامزد. ای(i): این.
۵-یحیی سرفراز
دلُم ایخوا به ای جلّاو، کَوابی
برنج و روغن و مشکول آبی
بَری حُشْیِیْ کمر قصری بسازم
خودِ دلبر زنُم یک گُهْر خوابی
واژه¬ ها:
ایخوا(i-xâ): می خواهد. جلّاو(jallâ:v): گروه گوسفند، گله. کَوابی(kavâ:b-i): کبابی. مشکول(maškul): مشک. بَری(bar-i): بر این. حُشْیِیْ(hošye-y): حاشیه ی. گُهْر(go:r): یک نصفه روز.
۶-چراغعلی روشن(روشن، چراغو)
قضا برگشت و شهرو باشه دونِش
فراموش کرده ای کُرْپه چَرونِش
نداری گِلّه از دست چُراغو
نَدُم فردا پُتِ کَهرِیْ نُشونِش
واژه ها:
دون(du:n): نوبت شیر هر یک از کسانی که در گله، گوسفند دارند. کُرْپه(korpa): گوسفند کوچک و کم سن. کُرْپه چرون کسی است که این گوسفندان را به چرا می برد. چُراغو(čorâ:γu): چراغعلی، نام کوچک شاعر. نَدُم(naδ-om): ندهم. پُت(pot): مو. کَهرِیْ(ka:re-y): کهره ای، گوسفندی.

ب-سروده¬هایی که کاملاً به گویش لای¬زنگانی هستند.
مانند:

غزل از حسن رنجبر
تو که هِیْ خینِ همه بُشُر بُشُر ریزی اَ در

اَ خذا ایخوام دُچارِت بِشه یکی بی¬خَوَر

با چَشِ سُوزِش و با ئی دل عینِ کُچَّکِش

عینِ خینِت بِکَشه عینِ رِژِن بریز اَ در

ته بُفَهمی با نُگات هر رو چِطُو عین اجل

وِرّ و وِر هِیْ ایزذی اَ جسم و جونِ مو تُوَر

تو خُ چیدونی اَ حالِ آذمی که روز و شُو

ایرِه اَ خونه اَ دَر اینه سَر اَ کو و کَمَر

کاشکه عینِ مو بِشی، چَش پُرِ خین، دل پُرِ غم

یه دو سُالی بِکَشی درد و نبینی تو ثمر

نه!، خذایا! که همیشه باشه نازُک مثِ گُل

آخُ هَرچَن که نذاذ اَ آذمی ئی گُل دَفَر

۲۹/۱/۱۳۹۱

آوانگاری:

to ke hey xi:n-e hama bošor bošor ri:z-i-ya dar
a xoδâ i-xâ-m dočâr-et beš-e yeki bi-xavar
bâ čaš-e sôz-eš o bâ i del-e eyne koččak-eš
eyne xi:n-et bekaš-e eyne režen beriz-a dar
ta bofa:m-i bâ nogâ:-t har ru četô eyne ajal
verr o ver hey i-zaδ-i a jesm o jun-e mo tovar
to xo č-i:-dun-i a hâ:l-e â:δami ke ru:z o šô
i:-r-e a xuna a dar i:-n-e sar-a ku: o kamar
kâška eyne mo beš-i čaš por-e xin del por-e γam
ya do sɔl-i bekaš-i dard o nabin-i to samar
na xoδâyâ ke hamiša bâš-e nâzok mes-e gol
âxo harčan ke naδâδ a âδam-i i gol dafar

واژه¬ها:
خین:خون.بُشُر بُشُر:شُر شُر. ریزی:می¬ریزی. اَ:به. در:بیرون. بی¬خَوَر:بی¬خبر. چَشِ سُوزِش:چشم سبزش. کُچَّک:یک سنگ از سه سنگی که زیر دیگ می¬گذارند تا زیر دیگ آتش روشن کنند. عینِ خینِت:تمام خونت. رِژِن:لجن. بریز اَ در:بیرون بریزد. تَه:تا. بُفَمی:بفهمی. نُگات:نگاهت. هر رو:هر روز. وِرّ و وِر:تند و تند. تُوَر:تبر. چیدونی:چه+ای+دونی،چه می¬دانی. ایرِه:می¬رود. ایرِه اَ خونه اَ دَر:از خانه بیرون می¬رود. اینه:می¬نهد. کو:کوه. آخُ:آخر. دَفَر:امان.

معنی ابیات:
۱-تو که تند و تند خون همه کس را شُر شُر بیرون می¬ریزی. از خدا می¬خواهم که بی¬خبر کسی با تو مواجه شود(گرفتار کسی شوی).
۲-با چشم سبز و دل چون سنگ¬اش، تمام خونت را بکشد و مثل لجن بیرون بریزد.
۳-تا متوجه بشوی که چطور با نگاه¬ات هر روز مثل اجل¬ تند و تند و پیوسته به جسم و جان من
تبر می¬زدی.
۴-تو چه می¬دانی از حال آدمی که روز و شب، از خانه بیرون می¬رود و سر به کوه و کمر می¬گذارد؟.
۵-کاش چون من شوی. چشمت پر از خون و دلت پر از غم. دو سال درد بکشی و نتیجه¬ای نبینی.
۶-نه!خدایا که همیشه مثل گل نازک بماند.هرچند که این گل به آدمیان امان نداد.

دوبیتی ها

هَمه¬یْ سالُایْ¬رِن و نیمیُایْ تو اصلاً
دَ تلخه حتّی ئی روزا برم قَن
اِدونی کِی تا حالُایْ رفتیه تو؟
بیو نازِ قذِت، پانازتِ چن؟(محمدحسن باقری مشهور به غُلمَل)

آوانگاری:

hame-y sâ:lɔ-y ren o nim-yɔ-y to aslan
da talx-e hattâ i ruz-â bera-m qan
e-duni key tâ hâlɔ-y rafti-ye to
beyô nâ:z-e qaδ-et pâ:nâz-et-e čan

واژه¬ها:
i:r-en: می¬روند. نیمیُای nim-yɔ-y: نمی¬آیی. قَن qan: قند. اِدونی e-dun-i: می¬دانی. پاناز pâ:nâz: پاانداز، هدیه¬ای که در پای عروس می¬ریزند. چن čan: چند.

معنی ابیات:
۱-سال¬ها می¬گذرند و تو نمی¬آیی. بدون تو این روزها قند هم برای من تلخ است.
۲-می¬دانی چند وقت است که رفته¬ای؟ ناز قامتت! برای آمدنت چه چیزی را به پای تو بریزم؟

***

مو و دلتنگیام که بی¬شُمارِن
مَپیش چَش هَمه¬یْ¬شون دار اَ دارِن
مو و اَوْرُای دلُم که تنگ و تارِن
اِخوان بُارون دلتنگی بُوارِن (محمدحسن باقری مشهور به غُلمَل)

آوانگاری:

mo o del-tangi-yâ-m ke bi-šomâ:r-en
ma-piš-e čaš hame-y-šun dâ:r-a dâ:r-en
mo o avrɔ-y del-om ke tang o tâ:r-en
e-xân bɔrun-e del-tang-i bovâ:r-en

واژه¬ها:
مَپیشِ چَش ma-piš-e čaš: در پیش چشمم. همه¬ی شون hame-y-šun: همه¬ی آن¬ها. دار اَ دارن dâ:r-a dâ:r-en: افراشته¬اند. اَوْرُای avrɔ-y: ابرهایِ. تارِن tâ:r-en: تارند. اِخوان e-xân: می¬خواهند. بُارون bɔrun: باران. بُوارِن bovâ:r-en: ببارند.

معنی ابیات:
۱-من مانده¬ام و دلتنگی¬های بی¬شماری که همه¬ی آن¬ها جلو چشمم قرار دارند.
۲-من مانده¬ام و دلِ گرفته¬ای که ابرهای آن می¬خواهند باران دلتنگی ببارند.

***

مو مونُّم با یَه دنیا زخم کُاری
که کم¬کم مَپا اینّازِن دُکُاری
ایقذ دِشنه¬یْ فراقت رفته تا تَه
که اِیْ برگردیَم تَنیمیا کُاری (علیرضا باقری)

آوانگاری:

mo monn-om bâ ya donyâ zaxm-e kɔr-i
ke kam-kam ma:-pâ i-nnâ:z-en dokɔr-i
i-qaδ dešne-y ferâ:q-et raft-e tâ: ta:
ke ey bar-gard-i-yam ta:-nim-yâ kɔr-i

واژه¬ها:
مونّم monn-om: ماندم. مَپا ma:-pâ: مرا از پا. اینّازن i-nnâ:z-en: می¬اندازند. دکاری dokɔr-i: مضارع فعل «باشیدن»، دارد. اِیْ ey: اگر. تَنیمیا ta:-nim-yâ: از تو نمی¬آید، نمی¬توانی.

معنی ابیات:
۱-من مانده¬ام با یک دنیا زخم کاری که دارند مرا از پای در می¬آورند.
۲- دشنه¬ی¬ دوری تو آنقدر در قلب من فرو رفته است که اگر برگردی هم دیگر کاری از دست تو ساخته نیست.

***

یه وَخْتُایْ با نُگا دنیا ایسُزُّن
دِلُایْ مَردُم اَ تو کیچا ایسُزُّن
یه مدّت هَه که نی اصلاً تُخارِش
وگرنه بُرمَکِش دریا ایسُزُّن (حسن رنجبر)

آوانگاری:

ya vaxt-ɔ-y bâ: nogâ: donyâ i-sozzon
del-ɔ-y mardom a to ki:č-â i-sozzon
ya moddat ha: ke ni aslan toxâ:r-eš
vagarna bormak-eš daryâ i-sozzon

واژه¬ها:
وَخْتُایْ vaxt-ɔ-y: وقت¬هایی. ایسُزُّن i-sozzon: می¬سوزانید. دِلُایْ del-ɔ-y: دل¬های. کیچا ki:č-â: کوچه¬ها. هَه ha:: هست. تُخارِش نی toxâr-eš ni:: پیدایش نیست. بُرمَک borm-ak: ابرو بالا انداختن.

معنی ابیات:
۱-یک زمانی با نگاه کردن، دنیا را آتش می¬زد. دل¬های مردم را در کوچه¬ها آتش می¬زد.
۲-مدتی است که پیدایش نیست وگرنه ابرو بالا انداختنش دریا را آتش می¬زد.

دسته: گونه های فرهنگ مردم | نويسنده: حسن رنجبر


نظرات بینندگان:
محسن گفته:

سلام آقای رنجبر!
خسته نباشید. بسیار خوب و مفید است و پیداست که بسیار تلاش کرده اید چرا که بسیار دقیق و علمی بررسی کرده اید. پیروز باشید

حسن رنجبر گفته:

درود برشما! پاینده باشید.

سعید بچه خشم گفته:

افرین و هزاااااران افرین بر شما به جهت تلاش فراوان و بی وقفه و احساس مسئولیتی که در ادای این دین. اشتید .به امید موفقیت های اهالی خشم و لایزنگان.
افرین اٙ تو بِرِی زحمت زیاد و احساس مسئولیتی که در اٙنجوم ای کار داشتی. به امید موفقیت همِی خشمیا و لویزنگویا.


ارسال نظر

 

No Image
No Image No Image No Image
 
 
 

شعر محلی

هِیْ صذام یایه پَس اَ کو و کَمَر کَمَر کَمَر *** مو گَمونُم اَ دلُم داره خَوَر خَوَر خَوَر . (حسن رنجبر)

ورود

آمار سایت

  • 0
  • 1
  • 13
  • 100
  • 885
  • 42,196
  • 45,305
  • ۱۳۹۵-۱۲-۲۹
No Image No Image